Veel patiënten zitten tegenover mij met dezelfde vraag: waarom zie ik er vermoeider uit dan ik me voel? Het antwoord ligt zelden bij één rimpel. Huidveroudering is een samenspel van veranderingen in je huid, je vetweefsel, je spieren en zelfs je botten. Als je begrijpt wat er onder de oppervlakte gebeurt, snap je ook beter welke behandeling wel en niet bij je past. In deze blog neem ik je mee door die lagen.
In het kort
- Vanaf je midden twintig maakt je huid ieder jaar minder collageen aan.
- Rimpels ontstaan door een combinatie van minder stevigheid, minder elasticiteit en herhaalde spierbewegingen.
- Ook vet en bot in je gezicht veranderen, waardoor je gezicht volume en steun verliest.
- Zon is de grootste versneller van huidveroudering die je zelf kunt beïnvloeden.
- Een goede behandeling richt zich op de oorzaak, niet alleen op het zichtbare gevolg.
De opbouw van je huid in drie lagen
Je huid bestaat grofweg uit drie lagen. De buitenste laag heet de epidermis, of opperhuid. Dat is de beschermende laag die je ziet en voelt. Daaronder ligt de dermis, of lederhuid. Dit is de laag waar het voor huidveroudering echt om draait, want hier zitten de bouwstoffen die je huid stevig en soepel houden. De onderste laag is de subcutis: het onderhuidse vetweefsel dat je gezicht vorm en volume geeft.
In de dermis vind je drie belangrijke stoffen. Collageen is een eiwit dat je kunt vergelijken met het staal in gewapend beton: het geeft stevigheid. Elastine werkt als een elastiekje en zorgt dat je huid na een beweging terugveert. Hyaluronzuur is een suikerachtige stof die water vasthoudt, zodat je huid gevuld en gehydrateerd blijft. Deze drie worden aangemaakt door fibroblasten, de bouwcellen van je huid.
Wat er met collageen en elastine gebeurt
Vanaf ongeveer je vijfentwintigste gaat de aanmaak van collageen langzaam omlaag. Vaak wordt een verlies van zo’n één procent per jaar genoemd. Dat klinkt weinig, maar over twintig of dertig jaar telt het flink op. Bij vrouwen versnelt dit proces rond de overgang, omdat het hormoon oestrogeen een rol speelt bij de collageenaanmaak.
Tegelijk raken de elastinevezels beschadigd en worden ze minder goed hersteld. Je huid verliest daardoor haar veerkracht. Knijp je bij een kind zachtjes in de huid van de hand, dan veert die direct terug. Bij oudere huid duurt dat merkbaar langer. Dat verschil is elastine.
Ook de hoeveelheid hyaluronzuur in je huid neemt af. Je huid houdt minder vocht vast, voelt droger aan en fijne lijntjes worden beter zichtbaar.
Dynamische en statische rimpels
In mijn spreekkamer maak ik vaak onderscheid tussen twee soorten rimpels, omdat ze om een andere aanpak vragen.
Dynamische rimpels zie je alleen als je een spier aanspant. Denk aan de frons tussen je wenkbrauwen of de kraaienpootjes naast je ogen als je lacht. Ze ontstaan doordat de mimische spieren, de spieren waarmee je gezichtsuitdrukkingen maakt, de huid steeds op dezelfde plek plooien.
Statische rimpels zijn ook zichtbaar als je gezicht in rust is. Ze ontstaan wanneer een dynamische rimpel jarenlang is herhaald en de huid door collageenverlies niet meer volledig herstelt. Vergelijk het met een vel papier dat je steeds op dezelfde plek vouwt: op een gegeven moment blijft de vouw zichtbaar, ook als je het papier gladstrijkt.
Volumeverlies: de verandering die je vaak niet opmerkt
Wat veel mensen niet weten, is dat een groot deel van gezichtsveroudering niet in de huid zit maar eronder. Je gezicht bevat verschillende vetcompartimenten, afgebakende vetkussentjes die elk een eigen functie hebben. Met de jaren slinken sommige van deze kussentjes en zakken andere wat naar beneden.
Ook je botten veranderen. Het bot rond je oogkassen en je kaak wordt met de jaren iets kleiner. Dat heet botresorptie. Hierdoor verliest je huid een deel van haar steun, zoals een tent die slapper gaat hangen als je de palen korter maakt.
Het gevolg herken je misschien: holle wallen onder de ogen, platte wangen, diepere lijnen van neus naar mondhoek en een minder strakke kaaklijn. Juist deze veranderingen geven vaak die vermoeide uitstraling waar patiënten mee bij mij komen. Een rimpel wegwerken lost dat niet op; het ontbrekende volume en de steun aanvullen vaak wel.
Intrinsieke en extrinsieke veroudering
Artsen onderscheiden twee soorten veroudering. Intrinsieke veroudering is het natuurlijke proces dat grotendeels in je genen vastligt. Daar heb je weinig invloed op. Extrinsieke veroudering komt door invloeden van buitenaf, en daar kun je juist veel aan doen.
De belangrijkste factor is ultraviolette straling van de zon. UV breekt collageen en elastine af en zorgt voor pigmentvlekken en een grovere huidstructuur. Dit noemen we foto-ageing, of lichtveroudering. Roken versnelt veroudering ook duidelijk, omdat het de doorbloeding van je huid vermindert en de collageenaanmaak remt. Daarnaast spelen slaap, voeding, stress en alcohol een rol.
Wat kun je zelf doen?
- Gebruik dagelijks een zonnebrandcrème met minimaal factor 30, ook in de winter en op bewolkte dagen.
- Stop met roken. Dit is voor je huid de meest effectieve stap na zonbescherming.
- Kies een huidverzorging met bewezen werkzame stoffen, zoals retinoïden, na overleg met een arts of huidspecialist.
Wanneer kies je voor een behandeling?
Soms is zelfzorg niet genoeg om te bereiken wat je wilt. Dan kan een medische behandeling helpen. Welke behandeling past, hangt af van de oorzaak. Bij dynamische rimpels kan een spierontspanner de spieractiviteit tijdelijk verminderen. Bij volumeverlies kan een filler op basis van hyaluronzuur steun en volume teruggeven. Bij een vermoeide huidkwaliteit zijn er behandelingen die de collageenaanmaak stimuleren.
Daarom begin ik altijd met een uitgebreid consult. Ik kijk naar je hele gezicht, in rust en in beweging, en bespreek eerlijk wat haalbaar is. Mijn doel is nooit dat je er anders uitziet, maar dat je er uitziet als een uitgeruste versie van jezelf. En soms is mijn advies om nog helemaal niets te doen.